Լեռներային ապարաների և միներալներ

Բնածին ոսկի
Կալցիտ, գիպս և քվարց պարունակող ապար
Գրանիտ
Ֆելզիտ
Շերտավոր մարմար «Չիպոլինո»
Երկրի ամբողջ մակերևույթը կազմված է ապարներից: Գետափի քարերը, կավիճը, որով դուք գրում եք գրատախտակին, ածուխը՝ այս բոլորն ապարներ են: Դրանք տարբերվում են իրենց ամրությամբ, գույնով, կազմով, հալման ջերմաստիճանով և այլն:
Մարդու համար օգտակար ապարները հենց այդպես էլ անվանում են՝ օգտակար հանածոներ: Ինչո՞ւ հանածոներ, որովհետև դրանցից շատերը գտնվում են գետնի տակ, դրանք պետք է դուրս բերել, «հանել» գետնի տակից: 
Ըստ ծագման՝ ապարները լինում են նստվածքային, մագմայական (հրաբխային), փոխակերպային:
Հարյուր հազարավոր ու միլիոնավոր տարիների ընթացքում օվկիանոսների ու ծովերի, լճերի հատակին կամ ցամաքում կուտակվել են գետերի բերած նստվածքների հսկայական շերտեր: Ժամանակի ընթացքում դրանք խտացել են և վերածվել անօրգանական նստվածքային ապարների՝ ավազաքարերի, խճաքարերի, կոպիճի: 
Ժամանակի ընթացքում ծովի հատակին կուտակվել են նաև հսկայական քանակությամբ ծովախեցգետինների և ծովախխունջների կմախքներ ու խեցիներ, որոնցից նույնպես առաջացել են նստվածքային ապարներ, օրինակ՝ կրաքար: Կավիճը հենց կրաքարն է, որը կազմված է վաղուց մահացած կենդանիների կմախքների ու խեցիների բազմաթիվ մանրագույն բեկորներից:
Միլիոնավոր տարիներ առաջ հնագույն ճահիճների ու լճերի հատակն անցած և ամբողջ այդ ժամանակ հողում մնացած ծառերից է առաջացել քարածուխը: Իսկ ոսկեդեղին թափանցիկ սաթը ասեղնատերև հնագույն ծառերի քարացած խեժն է: Մագմայական ապարներն առաջանում են Երկրի հրաբխային գործունեությունից: Հրաբխից դուրս է հորդում հրահեղուկը. Երկրի մակերևույթին այն սառչում է, և առաջանում են ապարներ, օրինակ՝ բազալտը, որը շատ ամուր է: Բայց շիկացած մագման միշտ չէ, որ մակերևույթ է հասնում: Շատ դեպքերում այն սառչում է երկրի ընդերքում, և դրանից գոյանում են գաբրո կամ գրանիտ ապարները: Դրանք այն առաջնային՝ նախասկզբնական նյութերն են, որից կազմավորվել է Երկրի մակերևույթը:
Վանակատը (օբսիդիան), օրինակ, բնական ապակի է, առաջանում է շատ արագ սառչող մագմայից, որը չի հասցնում բյուրեղանալ: Ֆելզիտի խոշոր բյուրեղներն առաջանում են քվարցի և դաշտային սպաթի դանդաղ սառչելու հետևանքով (նախքան ժայթքումը), իսկ մանր բյուրեղները ժայթքման ընթացքում արագ սառչելու հետևանք են: Գրանիտն ավելի դանդաղ է առաջանում: Վանակատը, ֆելզիտը և գրանիտն առաջանում են մոտավորապես նույն քիմիական բաղադրության մագմայից, տարբերությունը միայն նրանց սառչելու արագությունն է:
Գրանիտի բեկորը կազմված է մի քանի միներալից՝ թափանցիկ քվարցից, փայլարից, դաշտային սպաթից և փայլարի մուգ թեփուկներից: 
Երկրի ընդերքում, բացի գրանիտից, գոյանում են նաև մարդուն շատ անհրաժեշտ օգտակար հանածոներ՝ տարբեր մետաղների հանքաքարեր: Մի տեսակի հանքաքարից ստանում են երկաթ, մյուսից՝ կապար, երրորդից՝ անագ: Երկրի ընդերքում տեղի ունեցող շարժընթացների և բարձր ջերմաստիճանի ազդեցության տակ մագմայական և նստվածքային ապարները փոփոխվում են, որի հետեվանքով առաջանում են փոխակերպային ապարներ: Օրինակ՝ կրաքարը վերածվում է բյուրեղային ապարի՝ մարմարի, կավը՝ բյուրեղային թերթաքարի, փխրուն ավազաքարը՝ կարծր քվարցիտի, գրանիտը՝ գնեյսի, և այլն:
Նշված ապարների մեծ մասը, հատկապես մագմայական ապարները, լայնորեն տարածված են ՀՀ-ում: Դրանք կիրառվում են որպես շինանյութ (գրանիտ,
մարմար, տուֆ) և զանազան արտադրությունների հումք:
Պինդ ապարներից բացի, կան նաև հեղուկ (օրինակ՝ նավթը) և գազանման (օրինակ՝ բնական գազը) հանածոներ, որոնք լայն կիրառություն ունեն համաշխարհային տնտեսության և արդյունաբերության մեջ:
Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Մաթեմաթիկա

This gallery contains 18 photos.

Gallery | Leave a comment

Մենք մասնակցեցինք  Հայկուհի Հովհաննիսյանի Բարձր տաք  թումբ նախագծին, մենք ևս բավական օգնեցինք, պատրաստել ենք նաև ռադիոնյութ

Ծանոթացեք այստեղ 

Posted in Uncategorized | Leave a comment
  1. Գրիր հետևյալ բառերի հոմանիշները՝ գիրուկ, լաց լինել, մտածել, ցանկանալ:

Գիրուկ -չաղ       լաց լինել-լացել   մտածել-միտք դնել        ցանկանալ- ուզել

՝տխուր -ուրախ    հայտնվել  – անհետանալ  վաճառել -գնել  արագ -դանդաղ

2 Լրացրու բաց թողած տառերը՝ կես-ր,  թխվացք, գլուխկոնձի   ցանկություն, թռջուն:

3 Հիշիր ասացվածքներն ու ավարտիր միտքը:
Ես՝ աղա, դու՝ աղա, բա մեր աղուն օվ կաղա
Ինչ ցանես,  այն .լ կհնձես
Ով ինչ անի,դու մեջն ես

  1. 2-3 նախադասությամբ շարունակի՛ր քամու մասին այս պատմությունը՝Կար-չկար մի քամի կար։ Այս քամին շատ չարաճճի էր՝ մե՛կ ամպերն էր ցիրուցան անում, մե՛կ ծառերի ճյուղերը տարուբերում, մե՛կ  
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Եղնիկը

Մի անգամ իմ բարեկամ մի որսորդ մեր հանդի անտառուտ սարերից մի եղնիկ նվեր բերեց երեխաներիս համար»:
____Այսպես սկսեց ընկերս աշնանային մի երեկո, երբ նստած միասին նրա պատշգամբում, հիացած նայում էինք հեքիաթական վերջալույսով վարվռուն սարերին, որոնց վրա մակաղած հոտերի նման մեղմորեն հանգչում էին ոսկեգեղմ անտառները:
____«Այդ մի մատաղ ու խարտյաշ եղնիկ էր, խորունկ, սև ու ջինջ աչքերով, որ ծածկվում էին երկայն, նուրբ թարթիչների տակ:
____Կամաց-կամաց մեր վրա սովորեց նա. էլ չէր փախչում, չէր վախենում մեզնից. մանավանդ շա՜տ մտերմացել էր երեխաներիս հետ. նրանց հետ միասին վազվզում էր պարտեզում, նրանց հետ ճաշում էր, նրանց հետ քնում:
____Մի բան ինձ շատ էր զարմացնում: Եղնիկը թեև այնպես ընտելացել էր մեզ, սովորել էր մեր տանն ու դռանը, բայց մեկ-մեկ մեզնից թաքուն բարձրանում էր այս պատշգամբը և ուշագրավ, լռիկ նայում էր հեռու` անտառներով փաթաթված սարերին. ականջները լարած խորասույզ լսում էր անտառների խուլ ու անդուլ շառաչը, որ երբեմն ուժեղանում էր, երբեմն բարականում` նայելով հովերի թափին: Նայում էր նա այնպե՜ս անթարթ և այնպե՜ս ինքնամոռաց, որ երբ պատահում էր բարձրանում էի պատշգամբը, ինձ բավական միջոց չէր նկատում և երբ հանկարծ ուշքի էր գալիս` նետի պես ծլկվում էր մոտիցս…
____Արդյոք գիտե՞ր նա, որ ինքը ղողանջուն անտառների ազատ երեխան է եղել, որ մայրը այնտեղ է կաթ տվել իրեն, որ այնտեղ է իր հայրը եղջյուրները խփել կաղնիներին: Արդյոք, գիտե՞ր, որ այդ խուլ շառաչը անուշ-անուշ օրորել է իրեն առաջին անգամ, և ո՞վ գիտե, գուցե, երազներ է բերել իրեն, սիրուն երազներ…
____Խե՜ղճ եղնիկ… Կարոտ` իր սիրած գուրգուրող անտառներից և զանգակ աղբյուրներից, իր խարտյաշ մորից և շնկշնկան հովերի հետ վազող ընկերներից` հիմա տանջվում, տառապում է մեզ մոտ, մտածում էի ես: Եվ այնպես սրտանց ցավակցում էի նրան… Չէ՞ որ նա էլ մեզ պես մտածող և զգայուն հոգի ունի:
____Ես շատ էի հարգում նրան, խնդրեմ չծիծաղես վրաս, այո՛, այնքան, որ երբ նա բարձրանում էր պատշգամբը, հեռացնում էի երեխաներիս, և թողնում էինք նրան մենակ իր ապրումների հետ…
____Երբ գրկում էի նրան, այդ նազելի էակին, և նայում էի լեռնային աղբյուրների նման վճիտ աչուկների մեջ` տեսնում էի այնտեղ մի թախծալի, երազուն կարոտ…
____Մի գիշեր,- մի քամի գիշեր էր,- սարերից անսանձ փչում էր քամին, դուռն ու պատուհանները ծեծում ու ծեծկում: Պարզ լսվում էր, որ այնտեղ, անտառում, դարավոր կաղնիներն ու վայրի ընկուզենիները ճակատում էին հողմի դեմ` աղմկում և գոռում: Եվ քամին բերում էր անընդհատ անտառի այդ լիակուրծք խշշոցն ու մռունչը, ու թվում էր թե` հենց մեր դռան առջև է աղմկահույզ, հողմածեծ անտառը:
____Երեխաներս վախից կուչ էին եկել. մինչդեռ եղնիկը դողում էր մի խենթ սարսուռով: Աչքերը կայծակին էին տալիս: Անթարթ, ամբողջովին լսելիք դառած` ականջ էր դնում նա անտառի հուժկու շառաչին, որ խոսում էր նրա հետ մայրենի լեզվով:
____Անտառը կանչում է նրան, ընկերների ազատ վազքն է տեսնում նա մթին թավուտների մացառուտ ժայռերն ի վեր,- մտածում էի ես:
____Մի փոքր հետո ավելի սաստկացավ քամին` փոթորիկ դառնալու չափ. մեկ էլ աղմուկով բացվեցին լուսամուտի փեղկերը, և մի ուժգին շառաչ միանգամից ներս խուժեց: Եղնիկը հանկարծակի մի ոստումով ցատկեց լուսամուտի գոգը` աչքերը սուզելով շառաչուն խավարի մեջ: Ես իսկույն վրա վազեցի բռնելու նրան, սակայն նա մի ակնթարթի մեջ թռավ լուսամուտից պարտեզը և ծածկվեց խավարների մեջ…
____Դե՛հ, հիմա՛ գնա ու գտիր նրան իր հայրենի անծայր անտառներում…»:

Posted in Uncategorized | Leave a comment
AM 25 dram Ag 1994 Garni b.png
Գառնու տաճարին նվիրված ՀՀ հուշադրամի դարձերեսը, 1994

Տրդատ Ա-ն մ. թ. 65 թվականին մեկնում է Հռոմի կայսր Ներոնիմոտ՝ թագադրվելու։ Մինչ այդ Հայաստանում Հռոմիազդեցությունը վերականգնելու նպատակով պատերազմ սկսվեց (5463 թվականներ) Պարթևստանի դեմ, որն ավարտվեց հայ-պարթևական ուժերի հաղթանակով։ Հռանդեայի պայմանագրով (64 թվական) որոշվեց, որ հայոց արքա Տրդատ Ա-ն իր թագը ստանալու է Ներոնից։

Հռոմեական զորքերը 59 թվականին գրավել, ավերել ու հրկիզել են Հայաստանի մայրաքաղաք Արտաշատը։ Ներոնի ցուցումով Կորբուլոնը Տրդատ Ա-ի հետ 64 թվականին ստորագրել է Հռենադայի հաշտության պայմանագիրը, ճանաչել Մեծ Հայքի անկախությունը, իսկ Տրդատին՝ Հայաստանի թագավոր, պայմանով, որ նա մեկնի Հռոմ և թագադրվի Ներոնի ձեռքով։ 65 թվականին Տրդատ Ա-ն իր ընտանիքով՝ կնոջ ու երեխաների, եղբորորդիների, ինչպես և 3 հազար հայ ու պարթև հեծելազորի, շքախմբի և հռոմեական մի հատուկ զորամասի ուղեկցությամբ ցամաքային ճանապարհով ուղևորվում է Հռոմ։ Նրանց ամենուր հանդիսավոր ու փառահեղ ընդունելություն են ցույց տալիս։ Ուղևորության ամբողջ ծախսը (օրական մոտ 200 000 դինար-դրաքմե, այսինքն՝ մոտ 160 000 ոսկի ռուբլի) վճարում էր Հռոմեական կայսրությունը։

Ներոն կայսրը Տրդատին ընդունում է սիրալիր։ Ներապոլիս և Հռոմ քաղաքներում նրա պատվին կազմակերպվել են շքեղ հանդեսներ ու մրցախաղեր։ Տրդատ Ա-ին Ներոնը թագադրել է Հռոմի ֆորումում՝ բազմության և զորքի ներկայությամբ։ Այդ իրադարձությունը նկարագրում է Դիոն Կասիոսը. այդ օրը Տրդատը, բռնադատելով իր հպարտությունը, պատեհության և անհրաժեշտության առաջ դարձավ ծառայամիտ, առանց ուշադրություն դարձնելու, թե ստորացուցիչ ինչ խոսքեր էր բարբառելու իր ստանալիք պարգևի հույսով։ Նա խոսեց այսպես.

Aquote1.png Ես, ո՛վ վեհապետ, Արսակեսի հետնորդն եմ, Վոլոգեսոս և Պակորոս թագավորների եղբայրը, իսկ քո ծառան: Ու եկել եմ ես դեպի քեզ, իմ աստծուն, երկրպագելու քեզ, ինչպես Միթրային, և թող ինձ համար կատարվի այն, ինչ դու ինքդ կամենաս. քանզի դու ես իմ վիճակը և իմ բախտը[4]:
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Հայկ ու Բելը

Հայկ և Բել» առասպելից ավանդավեպի փոխարկվելու հնամենի նմուշ է. ենթահիմքում ընկած է լույսն ու գարունը խորհրդանշող աստվածային պայքարն ընդդեմ խավարն ու ձմեռը մարմնավորող բռնակալի։ Առասպելը, պատմականանալով, կապվել է հայկական ցեղերի կամ նախահայրերի և նրանց հարավային հարևանների (ասորեստանցիներ կամ բաբելացիներ) հետ, վերածվել դյուցազնավեպի։ Աղեղնավորը դարձել է հայ ցեղի նախնի՝ Հայկ, իսկ բռնակալը՝ սեմական ժողովուրդների արեգակնային աստված կամ Ասորեստանի թագավոր՝ Բել։ Վերջինս հպատակեցնում է բոլոր հսկաներին ու ժողովուրդներին։ Հայկը չի հպատակվում. իր տոհմով Բաբելոնից գալիս է Արարադ երկիրը, ապա անցնում Հարք, հիմնում իր անունով բնակավայր՝ Հայկաշեն և բնակվում այնտեղ։ Տիտանյան Բելը դեսպան է ուղարկում Հայկի մոտ՝ առաջարկելով հնազանդություն և խաղաղություն։ Հայկը մերժում է. Բելը մեծ զորքով մտնում է Արարադ երկիրը։ Ճակատամարտում Հայկն իր երեքթևյան նետով սպանում է Բելին։ Ըստ վեպի՝ Հայկից սերում են հայերը, իսկ նրա բնակած երկիրը կոչվում է Հայք։ Կռվի վայրը Հայկն անվանում է Հայոց ձոր։

Այս առասպելի պատմական էությունն իրենց անկախությունն ու երկիրը պաշտպանող հայերի մղած կռիվներն են Ասորեստանի դեմ: Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Հայկը գանգրահեր, վայելչակազմ, զվարթ աչքերով, ուշիմ ու խոհեմ, քաջ, երևելի և ազատասեր դյուցազն էր:

Կադմոս թոռանից տեղեկանալով թշնամու ներխուժման մասին՝ Հայկը որդիներով ու թոռներով ընդառաջ է գնում Բելի զորաբանակին և Վանա լճի ափին մարտի բռնվում: Մ. թ. ա. 2492 թ-ի օգոստոսի 11-ին սկսվում է ահեղ ճակատամարտը:

Posted in Uncategorized | Leave a comment